Veiligheidsglas volgens NEN 3569: wanneer is het verplicht?

Een NEN-norm is niet automatisch wetgeving. Het Besluit bouwwerken leefomgeving, het Bbl, wijst voor glasconstructies rechtstreeks naar NEN 2608. Deze norm stelt eisen aan de betrouwbaarheid van glasconstructies en aan de gevolgen wanneer glas bezwijkt.

NEN 3569 biedt voor veelvoorkomende situaties een praktische route om aan te tonen dat het risico op lichamelijk letsel door brekend glas voldoende is beperkt. Wordt NEN 3569 niet gebruikt of valt een constructie buiten het toepassingsgebied, dan moet met een andere onderbouwing worden aangetoond dat de glasconstructie veilig is. Dat kan bijvoorbeeld met een projectspecifieke risicoanalyse volgens NEN 2608.

NEN 3569 kan bovendien contractueel verplicht zijn wanneer de norm expliciet in een bestek, overeenkomst of opdrachtbevestiging is opgenomen. De praktische conclusie is daarom dat op een risicovolle plaats niet zonder onderbouwing voor gewoon glas kan worden gekozen.

NEN 3569:2018 is bedoeld voor verticaal geplaatst, rondom lijnvormig opgelegd vlakglas dat als bouwproduct in een gebouw of bouwwerk wordt toegepast. Alle dagmaten van de ruit moeten groter zijn dan 150 mm. De norm is niet bedoeld voor glas dat alleen tijdens onderhoud of reparatie bereikbaar is.

Glas geldt als bereikbaar wanneer een persoon binnen een horizontale afstand van maximaal 850 mm bij de ruit kan komen. Staat er aan de stootzijde een vaste bouwkundige voorziening van minimaal 700 mm hoog die verhindert dat iemand binnen 850 mm van het glas komt, dan kan de ruit voor deze beoordeling als niet-bereikbaar worden beschouwd.

Dat een ruit niet bereikbaar is volgens NEN 3569, betekent niet automatisch dat er geen andere veiligheidseisen gelden. Bij een hoogteverschil, dakbeglazing, glazen balustrade of afwijkende oplegging kan bijvoorbeeld een aanvullende constructieve beoordeling nodig zijn.

Bij een vast raam, een glazen wand of een regulier beweegbaar deel geldt als hoofdregel dat de bereikbare stootzijde letselbeperkend moet worden uitgevoerd wanneer de onderste dagkant op maximaal 850 mm boven de aangrenzende vloer ligt.

De beoordeling geldt voor de binnen- en buitenzijde afzonderlijk. Een lage ruit op de begane grond kan bijvoorbeeld vanuit een kamer en vanaf een terras bereikbaar zijn. In dat geval kunnen bij isolatieglas zowel de binnenruit als de buitenruit een letselbeperkend breukgedrag nodig hebben.

Voor een deurconstructie geldt een groter risicogebied: tot en met 1.400 mm boven de vloer. Onder een deurconstructie vallen de deur, het bijbehorende kozijn en de relevante glasvakken direct rondom de opening.

Een glasvlak dat zich binnen 300 mm van de deuropening bevindt, wordt als zijlicht beschouwd. Bij de deur zelf worden beide zijden als stootzijde gezien. Bij een zijlicht moet per zijde worden beoordeeld of het glas bereikbaar is; een aantoonbaar niet-bereikbare zijde kan buiten de letselveiligheidseis vallen.

Langs ontsluitingswegen kan voor bereikbaar glas eveneens een hoogte van 1.400 mm gelden. Denk aan gemeenschappelijke corridors, galerijen en andere routes waar personen zich door een gebouw verplaatsen. De gebruiksfunctie is hierbij belangrijk.

In de toelichting op NEN 3569:2018 geldt de afzonderlijke eis voor ontsluitingswegen niet voor het niet-gemeenschappelijke deel van een woon- of logiesfunctie en niet voor een industriefunctie. De algemene regel voor laag glas en de regels voor deurconstructies kunnen daar wel gewoon van toepassing zijn. Laat twijfelgevallen daarom per project beoordelen.

Voor draaiende delen geldt een aanvullende beoordeling wanneer het deel naar de stootzijde opent en in gesloten toestand slechts aan een zijde bereikbaar is. Ligt de onderste dagkant lager dan 700 mm, dan moeten volgens het overzicht bij NEN 3569:2018 beide zijden letselbeperkend worden uitgevoerd. Vanaf 700 mm is binnen deze specifieke situatie alleen de bereikbare zijde vereist.

Deze regel staat niet op zichzelf. Ook de algemene hoogte, de gebruiksfunctie en de bereikbaarheid van het glas blijven onderdeel van de beoordeling.

NEN 3569 kijkt naar het breukgedrag van het glas. De classificatie gebeurt volgens NEN-EN 12600. In de toelichting bij NEN 3569:2018 worden als minimale letselbeperkende classificaties genoemd:

De voorbeelden zijn geen universeel glasadvies. De benodigde dikte en opbouw kunnen zwaarder uitvallen door de ruitafmetingen, windbelasting, bevestiging, gebruiksfunctie of aanvullende eisen aan doorvalveiligheid, brandwering, geluid of inbraakwering. Controleer daarom altijd de classificatie en productgegevens op het CE-label en laat de totale glassamenstelling beoordelen.

Zowel gelaagd als thermisch gehard glas kan letselbeperkend zijn, maar het breukgedrag verschilt.

Gelaagd veiligheidsglas bestaat uit twee of meer glasbladen met een folie ertussen. Bij breuk blijven de scherven grotendeels aan de folie hangen en blijft het glasvlak beter samenhangen. Dit is vaak wenselijk wanneer na breuk niet direct een opening mag ontstaan.

Thermisch gehard veiligheidsglas valt bij breuk uiteen in veel kleine glaskorrels in plaats van grote, scherpe scherven. Het beperkt daarmee het risico op ernstige snijwonden, maar de ruit valt na breuk doorgaans uit de opening.

Welke soort het meest geschikt is, hangt af van de toepassing. Voor een deur of scheidingswand kan gehard glas passend zijn. Bij een mogelijk doorvalrisico ligt een berekende gelaagde opbouw vaker voor de hand. Ook dan moet de volledige constructie apart worden beoordeeld.

De onderste dagkant van een vast raam ligt 600 mm boven de vloer. De binnenzijde is bereikbaar en buiten ligt een terras direct tegen de gevel. Beide zijden zijn stootzijde. Bij isolatieglas moeten daarom in beginsel zowel de binnenruit als de buitenruit letselbeperkend worden uitgevoerd.

Een tuindeur is vanaf beide kanten bereikbaar. Voor de deurconstructie geldt het risicogebied tot en met 1.400 mm en de deur heeft twee stootzijden. Beide zijden moeten daarom in de beoordeling worden meegenomen.

Een ruit bevindt zich op 200 mm van de deuropening. Dit glas wordt als zijlicht van de deurconstructie beschouwd. Voor het relevante glas geldt daarom de grens van 1.400 mm. Per zijde wordt beoordeeld of de ruit bereikbaar is.

Een ruit begint op 1.000 mm boven de vloer. Voor een gewone, niet-gemeenschappelijke woonruimte ligt dit boven de algemene grens van 850 mm. Aan de zijde van een gemeenschappelijke galerij kan door de ontsluitingsroute toch de grens van 1.400 mm relevant zijn, afhankelijk van de gebruiksfunctie en de precieze situatie.

Bij een glazen balustrade is niet alleen letselbeperking van belang, maar vooral doorvalveiligheid. Alleen kiezen voor standaard gelaagd of gehard veiligheidsglas is dan onvoldoende. De volledige constructie moet volgens de toepasselijke constructieve regels worden berekend.